Çikolata kisti nedir? Çikolata kisti hakkında her şey

Çikolata kisti (endometrioma), yumurtalıklarda oluşan ve içi koyu kahverengi, çikolataya benzer bir sıvıyla dolu kist türüdür. Adını da bu karakteristik görünümünden alır.

Her 10 kadından birini etkileyen endometriozis hastalığının bir komplikasyonu olan çikolata kisti, özellikle üreme çağındaki kadınları etkiler.

Zamanında tanınıp tedavi edilmediğinde kısırlık başta olmak üzere ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu yazıda çikolata kistinin ne olduğunu, nasıl oluştuğunu, belirtilerini ve tedavi seçeneklerini sade ve anlaşılır bir dilde ele alıyoruz.

Çikolata kisti (endometriozis) ve miyom rahatsızlığının cerrahi tedavileri konusunda Türkiye’nin birçok şehrinden ve yurt dışından hastalarına İstanbul’da hizmet veren kadın hastalıkları ve doğum ile jinekolojik kanser cerrahisi (Onkojinekoloji) uzmanı Prof. Dr. Gökhan Boyraz’a endometriosiz ve çikolata kisti konusuyla ilgili sorularınızı internet sitesi üzerinden, internet sitesi üzerindeki whatsapp alanından ve iletişim formundan ulaştırabilirsiniz.

İstanbul’da Endometriozis ve çikolata kisti tedavisi için Prof. Dr. Gökhan Boyraz’a ayrıca cep telefonu üzerinden de ulaşabilirsiniz. +90 536 813 79 40

Çikolata kisti nedir?

Çikolata kisti, tıp dilinde endometrioma olarak da adlandırılır. Normalde rahmin iç yüzeyini kaplayan endometrium dokusu, rahim dışında — çoğunlukla yumurtalıklarda — büyümeye başladığında oluşur. Bu doku, her ay menstrüasyon döngüsüne bağlı olarak kanar; ancak bu kan vücuttan atılamaz ve kistlerin içinde birikir. Zamanla koyu, koyu kahverengi bir sıvıya dönüşen bu birikim, kistlerin çikolata rengini almasına neden olur.

Çikolata kistleri her iki yumurtalıkta da görülebilir ve boyutları birkaç milimetreden 10 santimetreyi aşan büyüklüklere ulaşabilir. Küçük kistler genellikle belirti vermezken, büyüdükçe şikayetler artar.

Çikolata kistinin belirtileri nelerdir?

Çikolata kistinin belirtileri kişiden kişiye önemli ölçüde farklılık gösterebilir. Bazı kadınlarda hiç belirti görülmezken, bazıları günlük yaşamı etkileyen şiddetli ağrılar yaşayabilir. En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

Kistin yırtılması veya burkulması (torsiyon) durumunda ani, şiddetli karın ağrısı, bulantı ve kusma oluşabilir. Bu durum acil tıbbi müdahale gerektiren bir tablodur.

Çikolata kisti neden oluşur?

Çikolata kistinin tam nedeni henüz bilimsel olarak net şekilde ortaya konulamamıştır; ancak en yaygın kabul gören teori retrograd menstrüasyon (geriye doğru adet kanaması) teorisidir. Buna göre adet kanı, dışarı atılmak yerine fallop tüpleri yoluyla karın boşluğuna geri döner ve burada endometrium hücrelerinin tutunarak çoğalmasına zemin hazırlar.

Risk faktörleri arasında şunlar sayılabilir:

Endometriosiz ve çikolata kisti aynı şey midir, nedir? 

Yazımızın girişinde de aslında endometriosiz ve çikolata kistini birebir aynı hastalık tablosu gibi anlatmış olsak da bu konuyu genel olarak anlatabilmek ve bu rahatsızlığı yaşayan kadınlara daha kolay bir anlatım sunabilmek için tercih ettiğimiz bir yöntem.

Endometriosiz sonucu oluşan endometrioma, yani kiste çikolata kisti diyoruz. Endometriozis hastalığı olan vakaların büyük bir bölümünde endometrioma yani çikolata kisti tabir edilen kist görülebildiği için bu hastalık anlatılırken neden (endometriosiz) ve sonuç (endometrioma) birlikte anılır hale geldi.

Çikolata kisti olma riski yüksek olanlar kimlerdir?

Her kadın endometriozis olabilir. Yapılan klinik araştırmalar bazı kadınların endometriozis olma ihtimalinin daha fazla olduğunu gösteriyor. Bu durum mutlaka endometriozis olunacağını veya bu özellikler yoksa kesinlikle olunmayacağını göstermese de bu özelliklere sahip kadınlarda risk faktörü yüksek olarak kabul ediliyor.

• Ailede birinci derecede akrabada endometriozis rahatsızlığı olması. (anne, hala/teyze veya kız kardeş)
• Beyaz tenli kadınlarda ve kızıl kadınlarda daha fazla görülür.
• Vücut kitle indeksi düşük olan kadınlar, zayıf olan kadınlar.
• Hiç doğum yapmamış kadınlar
• Erken yaşta adet gören kadınlar
• 30 yaşından önce doğum yapmamış ve 30 yaşından itibaren gebelik planlayan kadınlar
• Adeti erken yaşta görmek
• Menapoza geç giren kadınlar
• Alkol tüketimi yüksek olan kadınlar
• Vücutta daha yüksek östrojen hormon oranına sahip olmak veya vücudun hayat boyu üretilen östrojene daha çok maruz kalması
• Adet kanın vücuttan normal atılım yolunu engelleyen herhangi bir durum
• Rahimdeki anormallikler

Endometriosiz, Çikolata Kistinin Belirtileri Nelerdir? Endometriosiz ve Çikolata Kistinin En Çok Görülen 9 Belirtisi Nedir?

Jinekoloji kliniklerine başvuran ve endometriosiz ve çikolata kisti teşhisi alan kadınlar genellikle aşağıda belirttiğimiz şikayetlere, belirtilere sahip oluyor. Bunların sıklığı ve rahatsızlık seviyesi, aynı anda biri veya birkaçının birlikte görülmesi konusunda bir netlik, kesinlik yok.

Her hastada bu belirtilerin birisi veya birden fazlasını aynı anda görülebildiği gibi şiddeti de hastalığın seyrine ve görüldüğü yere göre farklılık gösterebiliyor. Ancak endometriozis ve çikolata kistinde görülen en yaygın şikayetler ve belirtileri şöyle sıralayabiliriz.

• Adet döneminde yoğunlaşan ağrılar: Adet dönemindeki yaşanan şiddetli ve yoğun ağrı çikolata kistinin en yaygın belirtisidir. Ağrı genellikle adet sırasında yoğunlaşır ve adet dışında da devam edebilir. Ağrı, karın alt bölgesinde, pelvik bölgede veya sırtta hissedilebilir.
• Pelvik Ağrı: Çikolata kisti, pelvik bölgede genellikle alt karın veya leğen kemiği bölgesinde ağrıya yol açabilir. Bu ağrı, adet dönemleri dışında da devam edebilir. Pek çok vakada bu ağrının adet dönemlerinde artmakla birlikte adet dönemi dışında da devam ettiği görülebiliyor.
• Adet düzensizliği: Çikolata kisti, adet düzensizliğine neden olabilir. Adetler daha sık, daha uzun veya daha ağrılı olabilir.
• Vajinal kanama: Adet dışında da vajinal kanama görülebilir.
• Cinsel ilişki sırasında ağrı: Cinsel ilişki sırasında ağrı hissedilebilir. Çikolata kisti olan kadınlar genellikle cinsel ilişki sırasında ağrı yaşarlar. Bu durum, ilişkinin keyfini azaltabilir ve cinsel aktiviteden kaçınmaya neden olabilir.
• İshal veya Kabızlık: Endometriozis, bağırsaklara yayıldığında sindirim sistemi problemlerine neden olabilir. Bu durum ishal veya kabızlık gibi değişen bağırsak alışkanlıkları ile kendini gösterebilir.
• Üreme sorunları, İnfertilite (kısırlık): Çikolata kisti, üreme organlarına yayıldığında infertiliteye neden olabilir. Kısırlık, çocuk sahibi olma çabasında olan kadınlar için büyük bir endişe kaynağı olabilir. Hamile kalmak zor olabilir veya düşük riski artabilir.
• Yumurtalıklarda Büyüme: Çikolata kisti, yumurtalıklarda kistlerin oluşmasına yol açabilir. Bu kistler, yumurtalıkların normal fonksiyonlarını etkileyebilir ve pelvik bölgede hassasiyete neden olabilir.
• Genel Yorgunluk: Çikolata kisti, vücutta sürekli bir enflamasyon nedeni olabilir. Genel yorgunluk hissine sebep olabilir.

Çikolata kisti belirtileri her kadında farklılık gösterebilir ve bazı kadınlar belirtileri hafif yaşarken, diğerleri ciddi şikayetlerle karşılaşabilir. Belirtiler genellikle adet döngüsüyle ilişkilidir, ancak bazen adet dışı zamanlarda da ortaya çıkabilir.

Eğer yukarıda belirtilen semptomların bir ya da birkaçını yaşıyorsanız, özellikle adet dönemlerinde çok ağrılı bir süreç geçiriyorsanız, hatta ağrıdan dolayı hastaneye, tıp merkezine gitmek zorunda kaldıysanız ve bu uzun süredir devam ediyorsa mutlaka bir jinekoloji uzmanına başvurmanız önerilir.

Çikolata kistinin tanı yöntemleri

Jinekolojik muayene: Hastanın vajina, rahim, mesane ve rektumu muayene edilir. Jinekolog hastanın organlarında anomali olup olmadığını, şeklinde, büyüklüğünde sıradışılık olup olmadığını kontrol eder. Bu organlarda herhangi bir kitlenin olup olmadığını anlamaya çalışır.

Transvajinal Ultrason: Vajina içine ultrason ile görüntüleme yapılarak teşhis konmaya çalışılır.

Laparoskopi: Laparoskopi cihazı, basitçe tarifiyle vücudun içini görüntülemek için cerrahlar tarafından kullanılan ucunda ışık ve kamera olan çok ince cerrahi bir hortumdur. Pelvisin (kasık) içindeki organları ve karın bölgesindeki diğer organları görüntülemek için laparoskopi yöntemi kullanılır.Bu görüntüleme için göbekten yaklaşık 1 cm kadar küçük boyutta kesi yapılır. Vücutta fark edilmeyecek kadar küçük bir iz bırakır. İşlem sırasında hasta genel ya da lokal anestezi altında olduğu için acı hissetmez.

Jinekolojik muayenede vajendeki endometriotik nodüller fark edilebilir. Jinekolojik muayene sırasında yapılan jinekolojik ultrasonla çikolata kistleri varsa tanısı çok daha kolay olacaktır. Kalın barsağın son kısmı olan rektum üzerindeki endometriotik nodüller görülebilir. Jinekolojik muayene sırasında  endometriozis vakalarının yüzde %60’dan fazlasına ön tanı konulabiliyor.

Endometriosiz Tedavisi, Çikolata Kisti Tedavisi

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, Onkojinekolog Prof. Dr. Gökhan Boyraz, endometriozis ve çikolata kistlerinin tedavisindeki tecrübesini bu hastalıktan dolayı çekilmez ağrı ve yaşam konforu sorunları yaşayan hastalarının sorunlarını tamamen ortadan kaldırmak amacıyla sunuyor.

Endometriozis ve çikolata kisti sebebiyle kısırlık ve düşük problemleri yaşayan veya tedaviden sonra gebelik planlayan kadınların, doğurganlıklarını, yumurta rezervlerini koruyarak tedavi etmeyi amaç edinerek en uygun tedavi yöntemlerini uyguluyor.

Endometriozis ve Çikolata Kisti için İlaç Tedavisi Mi, Cerrahi Tedavi Mi?

Endometriozisin tedavisi hastanın durumu, hastalığın yaygınlığı ve seviyesi ile yakından ilişkili. Hastalığın bulguları, hastanın hayatını ne oradan etkilediği, hastalıktan kaynaklanan ağrılar, konforsuzluklar, hastalığın neden olduğu psikolojik etkiler gibi pek çok bulgu dikkate alınır tedavi seçenekleri ve planlaması yapılırken. Önemli karar kriterlerinden birisi de hamileliğin düşünülüp düşünülmediğidir.

Tüm bu kriterler değerlendirilerek tedavinin ilaç tedavisi mi, cerrahi tedavi mi olacağına karar verilir. Bazı durumlarda ilaç ve cerrahi tedavilerinin birlikte yapılması yöntemi de tercih edilebilir.

Hangi durumlarda endometriozis cerrahi yöntemlerle tedavi edilir?

• İlaç tedavisine cevap vermeyen, sürekliliği olan ve ağrılı olan vakalarda.
• Katlanamaz derecede ağrı veren, hayat konforunu çok olumsuz etkileyen vakalarda,
• Uzman jinekoloğun tıbbi olarak gerekli gördüğü durumlarda
• Endometriozis ve çikolata kistleri nedeniyle bağırsak ve idrar yolları tıkanıklığı olan vakalarda.

Endometriozis tedavisinde hangi cerrahi yöntemler kullanılır?

Laparoskopik Yöntemle Endometriozis Cerrahisi: Endometriozis vakasının durumu, yeri ve yayılışına göre farklı yöntemler tercih edilebilir. Ancak ameliyat tercihinde ilk tercih kapalı yani laparoskopik yöntemle yapılan cerrahi olmalı. Minimal invasif yöntem olan laparoskopik cerrahide ameliyat göbek deliğinden 1 cm’den küçük bir kesi ile girilerek yapılır. Bu yöntemle hastalar daha çabuk iyileşir, ameliyat sonrası ağrılar daha az olur. Daha çabuk günlük rutinlerine dönebilirler.

Açık Yöntemle Endometriozis Cerrahisi: Endometriozis cerrahisi vaka gereği açık olarak planlanabileceği gibi laparoskopik olarak başlayıp vaka gereği açık cerrahiye de dönüşebilir.

Çikolata Kisti: Çikolata kisti ameliyatı yapılıyorsa, çoğunlukla yumurtalık korunmaya çalışılarak kist cidarı çıkarılır, ameliyat sonrası tekrarın olmaması için ilaç tedavisi verilir,

Derin İnfiltratif Endometriozis Ameliyatı: Derin infiltratif endometriozis yani bağırsak duvarı, idrar kesesi, rahimi tutan bağlar ve sinirlerde nodüller ve derin yapışıklıklar ile seyreden bir vaka durumunda da ilaç tedavisine cevap alınamadığı için cerrahi tedavi planlanır. Derin infiltratif endometriozis ameliyatının hedefi vücudun normal anatomik yapısının yeniden sağlanması. Bunun için ilgili bölgelerdeki nodüllerin cerrahi ile tamamen çıkarılması böylece hastanın ağrı ve şikayetlerinin giderilmesi amaçlanır.

Histerektomi: İleri seviyede ve çok ağır şikayetlerle seyreden endometriozis vakalarında en son seçenek olarak tercih edilen cerrahi yöntem.  En son seçenek olarak tercih edilen total histerektomi ameliyatı, rahim ve rahim ağzı ile yumurtalıkları ortadan kaldırmak amaçlı yapılır.  Histerektomi, doğurgan yaşlarda olan veya potansiyel gebelik ihtimalinin devamını isteyen kadınlar için son çare olarak görülür. Histerektomi sonrası hamilelik mümkün değildir.

Kadın doğum Uzmanı Prof. Dr. Gökhan Boyraz Endometriozis Cerrahisinde Nelere Dikkat Ediyor?

Yumurtalık rezevlerini koruyarak ameliyatı icra eder. Endometriozis ameliyatlarında kist duvarı dışında bulunan yumurtalık dokusunu korumak gerekir. Yumurtalık dokusunu koruyarak kadınların yumurta rezervi de korunmuş olur. Muhtemel bir kısırlık ya da hamilelikte zorluk ya da erken menapoz ihtimalinin önüne geçilir.

Yapışıklıkların açılması konusunda tecrübe. Çikolata kistleri yoğun yapışıklıklara neden olur. Ameliyat esnasında bu yapışıklıkların açılması ve düzeltilmesi ağrı şikayetini azaltması için gereklidir. Endometriozis ve çikolata kistine bağlı kısırlık tedavisinde de başarı getirir.

Derin yerleşimli (infiltratif) endometriozis nodüllerinin çıkartılması. Endometriozis ve çikolata kistleri şiddetli ve dayanılmaz kasık ağrıları ve karın ağrılarıyla ilişkili olabiliyor. Derin infiltratif endometriozis denilen ve şiddetli ağrılara yol açan endometriozis nodüllerinin cerrahi öncesinde saptanması ve cerrahi planlamasının ona göre yapılması çok önemli. Yaşanan ağrıların ortadan kaldırılması için çikolata kistleriyle birlikte mutlaka derin endometriozis nodüllerinin de çıkartılması gerekir. Aksi takdirde ağrılar devam edecektir.

Cerrahi açıdan çok önemli olan bu bölge derin endometriozis cerrahisinde tecrübe gerektiren bir müdahale gerektirir. Kalın bağırsağın rahim ve yumurtalıkların arkasındaki kısmı olan rektum ve her iki böbrekten idrar torbasına idrarın geçişini sağlayan üreter dediğimiz boru şeklindeki yapılara yakın komşuluğu vardır. Ameliyat sırasında bu dokuların korunması büyük önem taşıyor. Endometriozis cerrahileri konusunda uzmanlaşmış ve tecrübeli cerrah işte burada kendini gösterebiliyor.

Çikolata kisti – en çok sorulan sorular

Çikolata kisti olursa ne olur? 

Her ay kist içinde kan birikir ve kist büyür. Pelvik ağrı, şiddetli adet krampları oluşur. Yumurtalık dokusuna zarar verebilir ve hamile kalmak zorlaşabilir. Tedavi edilmezse kist yırtılabilir — bu acil bir durumdur.

Çikolata kisti alınmazsa ne olur?

Kist büyümeye devam edebilir. Yumurtalık rezervi azalır, ağrı kötüleşir, kısırlık riski artar. Nadir de olsa yırtılma ve acil cerrahi gerekebilir. Küçük, belirti vermeyen kistlerde doktor takibi yeterli olabilir — her vakanın alınması gerekmez.

Çikolata kisti geçmesi için ne yapmalı?

Çikolata kistleri kendiliğinden geçmez. Tedavi seçenekleri: hormonal ilaç tedavisi, doğum kontrol hapları veya laparoskopik cerrahi. Anti-inflamatuar beslenme de belirtileri hafifletebilir. Mutlaka bir jinekologa başvurulmalıdır.

Çikolata kisti iyi huylu mudur?

Evet, büyük çoğunluğu iyi huyludur (benign). Ancak yıllarca tedavi edilmezse çok nadir kanser riski oluşabilir. Bu yüzden düzenli ultrason takibi ve doktor kontrolü önemlidir.

Çikolata kisti regl ile atılır mı?

Hayır. Çikolata kistleri regl ile atılmaz. Tersine, her adet döngüsünde kist içindeki kan birikimi artar ve kist büyür. Fonksiyonel kistler bazen regl ile geçebilir — ancak çikolata kisti tamamen farklı bir yapıdır.

Çikolata kisti patladığında nasıl anlaşılır?

Ani ve çok şiddetli karın veya kasık ağrısı, bulantı ve kusma, baş dönmesi veya bayılma hissi, ateş (enfeksiyon gelişirse), karında gerginlik ve hassasiyet. Bu belirtiler varsa hemen acil servise gidin.

3 cm çikolata kisti tehlikeli mi?

3 cm orta büyüklükte sayılır; hemen tehlikeli değildir. Düzenli ultrason takibi ile izlenmesi yeterli olabilir. Belirti varsa tedavi değerlendirmesi yapılmalıdır. 4 cm üzeri kistlerde cerrahi genellikle önerilir.

Çikolata kistinin ağrısı nereye vurur?

Alt karın ve kasık bölgesi, bel ve sırt, bacak içi (uyluğa vurabilir). Ağrı; adet dönemlerinde, cinsel ilişkide ve bağırsak hareketleri sırasında belirginleşebilir.

Çikolata kisti olanlar nelere dikkat etmeli?

3–6 ayda bir düzenli ultrason kontrolü yaptırın. Adet ağrısını “normal” sayıp geçiştirmeyin. Kısırlık planlarınız varsa erkenden uzman görüşü alın. Ani şiddetli ağrıda beklemeden acile gidin. Sigara içmekten kaçının. Stresi yönetin.

Çikolata kisti ne yememeli?

Kaçınılması gerekenler: fazla kırmızı et, işlenmiş ve fast food gıdalar, trans yağlar, alkol, rafine şeker, fazla kafein. Bunların yerine omega-3 (balık, ceviz), sebze-meyve, zeytinyağı ve tam tahıllar tercih edilmeli.