Rahim ağzı kanseri nedir? Rahim ağzı kanseri belirtileri

Rahim ağzı kanseri (serviks kanseri), dünya genelinde kadınlarda en sık görülen kanser türleri arasında yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl dünya genelinde yaklaşık 660.000 yeni rahim ağzı kanseri vakası teşhis edilmekte ve bu hastalık kadın sağlığı açısından önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir.

Türkiye’de de kadınlarda görülen kanser türleri arasında önemli bir yere sahip olan bu hastalık, erken teşhis edildiğinde büyük oranda tedavi edilebilir bir kanserdir.

Rahim ağzı kanseri, rahim ağzı olarak da bilinen servikste — yani rahmin alt kısmında, vajinaya açılan bölgede — başlayan anormal hücre büyümesinden kaynaklanır.

Bu hücreler kontrol dışı çoğalmaya başladığında zamanla kanserli bir tümör oluşturabilir. Hastalığın en önemli özelliği, gelişim sürecinin genellikle uzun yıllar alması ve bu süreçte düzenli tarama testleri (Pap smear testi ve HPV testi) ile önceden tespit edilebilmesidir.

Rahim ağzı kanseri belirtileri nelerdir?

Rahim ağzı kanserinin erken evrelerinde çoğunlukla hiçbir belirti görülmez. Bu durum, hastalığın sessiz seyrini ve düzenli taramaların önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Hastalık ilerlediğinde şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Anormal vajinal kanama: Adetler arasında, cinsel ilişki sonrasında veya menopoz sonrasında görülen kanamalar önemli bir uyarı işaretidir.
• Alışılmadık vajinal akıntı: Renkli, kötü kokulu veya alışılmadık miktarda akıntı fark edilebilir.
• Cinsel ilişki sırasında ağrı: Disparoni olarak da bilinen bu belirti, rahim ağzındaki değişikliklere işaret edebilir.
• Pelvik ağrı: Kasık veya alt karın bölgesinde kronik bir ağrı hissedilebilir.
• İleri evrelerde: Bacak ağrıları, idrar veya dışkılama ile ilgili sorunlar, bacaklarda şişme gibi belirtiler görülebilir.

Önemli uyarı: Yukarıdaki belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız panik yapmadan fakat zaman kaybetmeden bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmanız büyük önem taşır.

Bu belirtiler rahim ağzı kanserinin dışında başka durumlardan da kaynaklanabilir; ancak mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Rahim ağzı kanseri nedir?

Rahim ağzı, tıbbi adıyla serviks, rahmin (uterus) alt ve dar kısmıdır. Bu bölge, rahmin iç kısmını dış ortama — yani vajinaya — bağlar. Rahim ağzı kanseri, bu bölgedeki hücrelerin anormal biçimde değişerek kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkar.

Kanser gelişmeden önce servikal hücreler genellikle “displazi” adı verilen bir ön kanser evresinden geçer. Bu evrede hücreler anormal görünüme sahip olsa da henüz kansere dönüşmemiştir. İşte bu nedenle düzenli tarama testleri o kadar kritik önem taşır: Displazi evresinde yapılan müdahale, kanserin gelişmesini tamamen engelleyebilir.

Rahim ağzı kanseri iki ana türde görülür:

• Skuamöz hücreli karsinom: Vakaların yaklaşık yüzde seksenini oluşturur. Servikal hücrelerin dış tabakasından köken alır.
• Adenokarsinom: Servikal kanalı döşeyen bez hücrelerinden gelişir ve daha az sıklıkla görülür.

Rahim ağzı kanserinin neden olur?

HPV (Human Papillomavirus) Enfeksiyonu

Rahim ağzı kanserinin başlıca nedeni İnsan Papillomavirüsü (HPV) enfeksiyonudur. Rahim ağzı kanseri vakalarının yüzde doksanından fazlasında HPV enfeksiyonu tespit edilmektedir.

HPV, cinsel yolla bulaşan bir virüstür ve pek çok farklı tipi bulunur. Bunların arasında HPV-16 ve HPV-18, kanser riskini en fazla artıran yüksek riskli tipler olarak bilinir.

Önemli bir nokta: HPV enfeksiyonu son derece yaygındır ve cinsel aktif olan bireylerin büyük çoğunluğu yaşamlarının herhangi bir döneminde bu virüsle karşılaşır.

Ancak bu enfeksiyonların büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden temizlenir ve kansere dönüşmez. Kanser riski yalnızca enfeksiyonun kronik (uzun süreli) hale geldiği durumlarda artar.

Diğer risk faktörleri

• Sigara kullanımı: Sigara içen kadınlarda rahim ağzı kanseri riski içmeyenlere kıyasla iki kat daha yüksektir.
• Uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımı: Beş yılı aşan oral kontraseptif kullanımı riski artırabilir.
• Birden fazla doğum yapmış olmak: Üç veya daha fazla doğum riski hafif ölçüde artırabilir.
• Cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonlar: Klamidya ve genital herpes gibi enfeksiyonlar riski yükseltebilir.
• Zayıf bağışıklık sistemi: HIV/AIDS gibi bağışıklığı baskılayan durumlar riski artırır.
• Düzenli tarama yaptırmamak: Pap smear testlerini düzenli yaptırmayan kadınlarda kanser geç teşhis edilme riski çok daha yüksektir.

Rahim ağzı kanseri nasıl teşhis edilir?

Pap Smear (Servikal Smear) testi

Pap smear testi, rahim ağzı kanserini ve ön kanser değişikliklerini saptamak için kullanılan en temel tarama yöntemidir. Bu test sırasında rahim ağzından alınan hücre örneği laboratuvarda incelenir. Düzenli yapıldığında ön kanser değişikliklerini erken aşamada tespit ederek kanserin önlenebilmesine imkân tanır.

HPV DNA testi

Bu test, rahim ağzındaki hücrelerde yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır. Pap smear testiyle birlikte yapılabilir.

Kolposkopi

Pap smear sonucu anormal çıktığında hekim kolposkopi önerebilir. Bu işlemde kolposkop adı verilen büyütme cihazıyla rahim ağzı ayrıntılı biçimde incelenir.

Biyopsi

Kolposkopi sırasında şüpheli doku tespit edilirse biyopsi alınır. Biyopsi, kesin tanı için altın standarttır.

Görüntüleme yöntemleri

Kanser teşhisi konduktan sonra yayılımı değerlendirmek amacıyla MR (manyetik rezonans görüntüleme), BT (bilgisayarlı tomografi) veya PET taraması gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Rahim ağzı kanseri evreleri

Rahim ağzı kanseri, Uluslararası Jinekoloji ve Obstetri Federasyonu (FIGO) sistemine göre evrelendirilir:

• Evre I: Kanser yalnızca servikste sınırlıdır. Tedavi başarı oranı çok yüksektir.
• Evre II: Kanser serviksın ötesine geçmiş, ancak pelvisin yan duvarlarına veya vajinanın alt üçte birine ulaşmamıştır.
• Evre III: Kanser pelvik duvara ve/veya vajinanın alt bölümüne ya da böbrekleri etkileyen lenf bezlerine yayılmıştır.
• Evre IV: Kanser komşu organlara (mesane, rektum) ya da uzak organlara (akciğer, kemik) yayılmıştır.

Erken evre teşhis, tedavi seçeneklerini ve başarı oranını doğrudan etkiler. Bu nedenle düzenli tarama testleri hayat kurtarıcıdır.

Rahim ağzı kanseri tedavisi

Tedavi yöntemi; kanserin evresine, hastanın genel sağlık durumuna ve gelecekteki gebelik isteklerine göre belirlenir.

Cerrahi

Erken evre vakalarda cerrahi tedavi sıklıkla tercih edilir. Seçenekler şunlardır:

• LEEP (Loop Elektrochirurgik Eksizyon Prosedürü): Anormal hücrelerin ince bir tel döngüsüyle çıkarılmasıdır. Ön kanser evresinde sıklıkla uygulanır.
• Konizasyon (Koni Biyopsisi): Serviksın koni biçiminde bir kısmının çıkarılmasıdır.
• Histerektomi: Rahmin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Evre 1 ve bazı Evre 2 vakalarda uygulanabilir.
• Radikal histerektomi: Rahim, serviksın çevresi ve bazı lenf bezlerinin birlikte çıkarıldığı daha kapsamlı bir operasyondur.

Radyoterapi

Radyasyon tedavisi, kanser hücrelerini yok etmek için yüksek enerjili ışın demetleri kullanır. Cerrahi ile birlikte veya tek başına uygulanabilir.

Kemoterapi

Kanser hücrelerinin büyümesini durdurmak amacıyla ilaç kullanılır. Genellikle radyoterapiyle eş zamanlı uygulanır (kemoradyoterapi).

Hedefe Yönelik Tedavi ve İmmünoterapi

İleri evre vakalarda bazı hedefe yönelik ilaçlar (bevacizumab gibi) ve bağışıklık sistemi güçlendirici immünoterapi seçenekleri kullanılabilir.

Korunma: HPV aşısı ve tarama

Rahim ağzı kanseri, büyük ölçüde önlenebilir bir kanserdir. İki temel koruyucu strateji bulunur:

HPV aşısı

HPV aşısı, rahim ağzı kanserine yol açan yüksek riskli HPV tiplerinden korunmayı sağlar. En etkili olduğu dönem, cinsel aktivite başlamadan önce — genellikle 9-14 yaş aralığında — uygulandığında olmakla birlikte, pek çok ülkede 26 yaşına kadar önerilmektedir. Bazı kılavuzlar belirli koşullar altında 45 yaşına kadar aşılamayı desteklemektedir. Aşı kansere karşı yüzde doksanın üzerinde koruma sağlamaktadır.

Düzenli tarama testleri

• 21-29 yaş arası kadınlara 3 yılda bir Pap smear testi
• 30-65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir Pap smear + HPV testi (veya 3 yılda bir yalnızca Pap smear) önerilmektedir

Bu öneriler ülkeden ülkeye ve kılavuzlara göre farklılık gösterebilir; bu nedenle kendi hekiminizle bireysel takip programınızı belirlemeniz en doğru yaklaşımdır.

Sık sorulan sorular

1. Rahim ağzı kanseri belirtileri nelerdir ve ne zaman doktora gitmeliyim?

Rahim ağzı kanseri erken evrelerde çoğunlukla belirti vermez. Ancak adetler arasında kanama, cinsel ilişki sonrası kanama, menopoz sonrası kanama, alışılmadık akıntı veya pelvik ağrı gibi belirtiler yaşandığında zaman kaybetmeden bir kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır. Bu belirtiler başka durumlardan da kaynaklanabilir; fakat hiçbir zaman görmezden gelinmemelidir.

2. HPV aşısı yaptırdıysam rahim ağzı kanseri taraması yaptırmam gerekir mi?

Evet, kesinlikle gerekir. HPV aşısı çok etkili bir koruyucu olsa da aşının kapsadığı HPV tipleri dışındaki varyantlara karşı tam koruma sağlamaz. Bu nedenle aşı yaptırmış olsanız bile düzenli Pap smear ve HPV testlerini aksatmamanız gerekir.

3. Rahim ağzı kanseri tedavisi sonrası hamile kalabilir miyim?

Bu, tedavinin türüne ve kapsamına bağlıdır. Erken evrede LEEP veya konizasyon gibi rahim koruyucu işlemler uygulandığında gebelik mümkün olabilir. Ancak histerektomi (rahmin alınması) sonrasında hamilelik artık mümkün değildir. Tedavi öncesinde doğurganlık koruma seçeneklerini onkoloji uzmanınızla detaylıca görüşmeniz büyük önem taşır.

4. Rahim ağzı kanserinin 5 yıllık yaşam oranı nedir?

Erken evrede (Evre I) teşhis edilen vakalarda beş yıllık sağkalım oranı yüzde doksanın üzerindedir. Evre II’de bu oran yaklaşık yüzde altmış beş ile seksen beş arasında değişirken, ileri evrelerde (Evre III ve IV) oranlar daha düşük seyretmektedir. Bu istatistikler, erken teşhisin ne denli belirleyici olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

5. Rahim ağzı kanseri genetik midir? Annemde varsa bende de çıkar mı?

Rahim ağzı kanseri ağırlıklı olarak HPV enfeksiyonuna bağlı olduğundan meme veya yumurtalık kanserine kıyasla genetik yatkınlığı çok daha sınırlıdır. Annenizde veya kız kardeşinizde rahim ağzı kanseri görülmüş olması riski belirgin biçimde artırmaz. Bununla birlikte, bağışıklık sistemini etkileyen genetik faktörler dolaylı bir rol oynayabilir. Endişelerinizi hekiminizle paylaşmanız ve düzenli taramalarınızı sürdürmeniz yeterli olacaktır.